1991
Copyright PERSEE 2003-2023. Works reproduced on the PERSEE website are protected by the general rules of the Code of Intellectual Property. For strictly private, scientific or teaching purposes excluding all commercial use, reproduction and communication to the public of this document is permitted on condition that its origin and copyright are clearly mentionned.
Hélène Włodarczyk, « Le vertige de la circularité : lecture de l'œuvre de Sławomir Mrożek », Revue des Études Slaves, ID : 10.3406/slave.1991.5991
W wirze błędnego koła : łektura dzieł Sławomira Mrożka W oparciu o współczesne badania pragmatyki lingwistycznej poddano analizie zabiegi stylistyczne użyte po raz pierwszy przez Sławomira Mrożka w jego utworach satyrycznych. To właśnie w satyrze Mrozek odkrył granice prawdziwości ludzkiej mowy oraz zgłębił szczególną rolę języka, jego siłę przekonywania. Stał się on w ten sposób mistrzem przeróżnych gier językowych, mając zarazem gorzką świadomość faktu, że język — to najdoskonalsze narzędzie człowieka — nosi w sobie od samego początku skazę błędnego koła. Walcząc z kłamstwem, autor zrozumiał, że człowiek nie dysponuje środkami zapewniającymi mu dostęp do absolutnej prawdy. Co gorsza, dążenie do posiadania takiej prawdy, w historycznym rozwoju myśli filozoficznej, doprowadzało nieraz do okrutnych zbrodni. Człowiekowi pozostaje więc zaledwie trzeźwe spojrzenie na własny los, ciągła krytyka własnych myśli i poczynań oraz uczciwość bez żadnej nagrody. Toteż w toku rozwoju twórczości Mrożka problemy społeczne i polityczne stają się tylko szczgólnym przypadkiem pośród wielu innych bardziej zasadniczych trudności, z którymi trzeba się borykać po to, by nadać sens własnemu życiu. Problematyka ta najwyraźniej zarysowuje się w sztukach Ambasador i Alfa, które — zbudowane na pozór wokół tematów politycznych — stawiają przede wszystkim pytania natury moralnej i metafizycznej. Jeden z teoretyków pragmatyki językowej określił ironię jako «ostatnie schronienie dla wolności indywidualnej w sferze mowy» (A. Berrendonner, 1981). Jako szermierz wolności indywidualnej, S. Mrozek jest przede wszystkim mistrzem ironii. Posługuje się przy tym niebywałą rozmaitością motywów i stylów, często nieuchwytną dła krytyki.